Келешек

«Қыз Жібек» фильміндегі керемет көрініске арқау болған «Аққу» күйін білмейтін қазақ жоқ шығар. Шығарманың авторы және сол кинодағы нұсқасын алғашқы орындаушы әйгілі күйші Нұрғиса Тілендиевтің қос домбыраны қатар шертетін өзгеше өнері талайдың таңдайын қақтырған-ды. Бүгінде аты әйдік тұлғаның ізін жалғастырушылар көп болса да, осы бір ерекше қасиетін бойына дарытқан жастар некен-саяқ.

«Түсімде Нұрғиса атам аян берді»

Таңертеңгі уақытта «Қазақстан» ұлттық арнасында болатын «Таңшолпан» бағдарламасын көріп отырмын. Бір кезде қос домбыраны қатар қолына ұстаған бала «Аққу» күйін төгілте жөнелді. Сөйтсек, ол Құлсары қаласының тұрғыны Ғарифолла Мұхтаров болып шықты. осылайша, талантты жерлесіміздің ерекше қабілетіне бүкіл ел куә болды. Болашағынан зор үміт күттіретін өнерлі жас өренмен жақында тілдесудің сәті түсіп, өмірі мен өнері жайлы әңгімелескен едік.

Қаладағы №6 мектептің 9-сыныбында оқитын Ғарифолла домбыраны 9 жасынан бастап үйренген. Оған себепші әжесі екен.

–Домбыраны алғаш әжем сыйға тартқанда, оны үйренуге деген құлшынысым оянды. Сөйтіп, Құлсарыда жаңадан ашылған «Qasiet» өнер студиясының домбыра бөліміне қабылдандым. Онда Салтанат Алимовадан нотаны үйреніп, сабақ ала бастадым. Қазіргі таңда Әлішер Лапишев деген ұстазым дәріс беруде,-дейді ол.

Ғарифолла қазіргі таңда 15 шақты күйді еркін орындай алады. Тіпті ол аудандық, облыстық, республикалық байқауларда жеңімпаз атанып жүр. Әсіресе, қос домбырамен қатар орындалатын «Аққу» күйімен бір емес, бірнеше мәрте бас жүлдені қанжығасына байлапты. Өзіне жеңіс әкелетін бұл шынайы шығарма жайлы, жалпы қос аспаптың құлағында еркін ойнай алатын керемет қабілеті туралы сұрағанда, мына оқиғаны баяндап берді.

-Ақтау қаласында өткен конкурстан келе жатып жолда ұйықтап кетіппін. Сол кезде ғажайып түс көрдім. Нұрғиса Тілендиевтің сары жейдемен отырып, екі домбырасымен «Аққу» күйін орындайтын сәті бар ғой. Атамыздың дәл сол орнында өзім отыр екенмін деймін. Үстімде сондай жейде, қолымда қос домбыра, «Аққу» күйін ойнап жатырмын. Ұйқымнан оянып кеткенде, жаңағы түсім есімнен кетпеді. Ап-анық болып, ойымда тұр. Сондықтан бұл түсім Нұрғиса атамның маған берген аяны деп түсініп, жақсылыққа жорыдым. Осылайша әйгілі күйді қос домбырамен қатар орындауға бел будым. Құлсарыға келгеннен кейін ұстаздарыма осы ойымды айтып едім, олар бірден қолдап, маған екі аспапта қатар күй тартуды үйрете бастады. Содан бері қаншама конкурс өтті, ылғи да осы «Аққуды» орындаймын. Сәтті шығады да, бас жүлдені жеңіп ала бердім. Күйші атамның аруағы қолдайтын шығар,-дейді кейіпкеріміз.

Бас жүлдені қолдан бермеген

Екі жылдың ішінде айтарлықтай жетістікке жеткен Ғарифолланы ұстаздары мақтан тұтады. «Qasiet» өнер студиясының басшысы Салтанат Алимова шәкіртінің еңбекқорлығына, өнерге деген сүйіспеншілігіне риза болып жүретінін баяндап берді.

- Студиямыз Ғарифолла келген жылы ашылған болатын. Ең алғашқы қадамымыз осы талантты оқушымыздан басталған еді. Қазіргі таңда озат оқушыларымыз еңбегімізді көрсетіп, халыққа танытып жүргеніне қуанып отырмыз. Жалпы «Аққу» күйін қос аспапта қатар орындау өте күрделі. Оның үстіне домбыраны меңгергеніне екі жыл ғана болған өнерпазға сахнаға алып шығу қиынға соғады. Соған қарамастан, шәкіртіміз үмітті ақтады. Қасиет деген осы шығар!-дейді Салтанат.

Жалпы Ғарифолла Мұхтаровтың конкурстағы алғашқы қадамы киелі Маңғыстау жерінен басталған. Онда ол “Атадан Мұра” қоғамдық қорының ұйымдастырған республикалық сайысында Ә.Желдібаевтың “Ерке сылқым” күйін орындап, Бас жүлдені иеленді. Бұдан соң Астана қаласында өткен “SOUL MISIC” МҰРАГЕР қоғамдық қоры ұйымдастырған халықаралық байқауда, Атырау қаласында өткен “ӨНЕРЛІ ҰРПАҚ” республикалық сайыста, «Үміт» оқу орталығы ұйымдастырған республикалық “Сөнбейді шырағың” атты конкурста да бас жүлдені жеңіп алды. Осы байқаулардың барлығында да кейіпкеріміз «Аққу» күйін күмбірлеткен екен.

«Нағыз қазақ қазақ емес, нағыз қазақ – домбыра» демекші, мұңы, қуанышы мен қайғысын қазақ ықылым заманнан бері қос ішекті қоңыр домбыраның қасиеті арқылы жеткізіп келеді. Біздің өңірден де небір мықты күйшілер шықты. Соның ішінен ерекше қабілетті Ғарифолладай жас күйшінің жарқырап шыққаны қуантады. Ендеше, тума талантты ұрпақ өсіп келе жатқанда, ұлттық брендімізге айналған киелі аспаптың үні әлемге таныла беретініне сенеміз.

Перизат ҚИЗАТОВА

Департамент басшысының қатысуымен Өңірлік кадрлық резервіне іріктеу және мемлекеттік қызмет саласындағы жаңашылдықтар бойынша ақпараттық-түсіндірме бағытында жастармен кездесу өткізілді.

Іс-шара барысында Департамент басшысы Ерлан Ермаханбетов өңірлік кадрлық резерві жобасына іріктеудің талаптары мен тәртібі, мемлекеттік қызметке орналасу бойынша ЖОО-ның түлектеріне берілген мүмкіндіктер туралы ақпараттандырып, өңірлік кадр резерві бойынша қойылған сұрақтарға толыққанды жауаптар ұсынды.

Өз кезегінде, Өңірлік кадрлық резервтің басты мақсаты – өңірдегі талантты жастар арасынан жаңашыл ойлайтын көшбасшылар, жас басқарушылардың тобына қалыптастыру екенін баяндап, жиынға қатысқан барша жастарды Іріктеуге белсене қатысуға мүмкіндіктерді жіберіп алмауға шақырды.

Атап өту қажет, Іріктеуге:

35 жастан аспаған;

жоғары білімді;

3 жылдан кем емес еңбек өтілі бар Қазақстан Республикасының азаматтары қатыса алады.

Кандидаттардың құжаттарын қабылдау 1-31 наурыз аралығында onir.pkrezerv.gov.kz. сайтында жүзеге асырылады.

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің аумақтық бөлімшелерінің мемлекеттік қызметшілеріне Өңірлік кадрлық резервіне іріктеу және мемлекеттік қызмет саласындағы жаңашылдықтар бойынша ақпараттық-түсіндірме бағытындағы кездесу өткізілді.

Іс-шара барысында Департамент басшысы Ерлан Ермаханбетов өңірлік кадрлық резерві жобасына іріктеудің талаптары мен тәртібі түсіндірді. Осы орайда, Өңірлік кадрлық резервтің басты мақсаты - өңірдегі талантты жастар арасынан жаңашыл ойлайтын көшбасшылар, жас басқарушылардың тобына қалыптастыру екенін баяндап, жиынға қатысқан барша жастарды Іріктеуге белсене қатысуға шақырды.

Атап өту қажет, іріктеуге: 35 жастан аспаған; жоғары білімді; 3 жылдан кем емес еңбек өтілі бар Қазақстан Республикасының азаматтары қатыса алады. Кандидаттардың құжаттарын қабылдау 1-31 наурыз аралығында onir.pkrezerv.gov.kz. сайтында жүзеге асырылады.

Қазақ тілі – әлемдегі ең бай да әдемі тілдердің бірі. Оны тек қазақ қана емес, тілімізді зерттеген әлем ғалымдары да мойындап кеткен. Мәселен, түрколог Платон Мелиоранский «Түркі тілдерінің ішінде ең байы қазақ тілі екенін бүкіл зерттеуші мойындаған» десе, татардың әйгілі жазушысы Хасан Туфан "Сырлы тіл, жырлы тіл, нұрлы тіл - қазақ тілін ғасырлар бойы қастерлеп сақтағандарыңыз үшін, қазақ бауырлар, сіздерге бек зор рахмет!" деген екен. Расында да, қазақ тілінің қилы кезеңдерден жоғалмай ұрпақтан-ұрпаққа жетуі ата-бабамыздың биік рухы мен ұлтына деген сүйіспеншілігінде жатыр.

Бірде балабақшадағы ата-аналар жиналысына қатыстым. Қызымның тәрбиешісі - ұзақ жыл балабақшада педагог болған білікті маман. Сол тәрбиеші апай ата-аналарға балаларымен үнемі сөйлесіп отыруға кеңес берді. Жиналыста айтылған ұстаздың мына әңгімесінің ойымда ерекше сақталып қалғаны бар.

–Балалар қазір теледидарды көп тамашалайды. Әсіресе, ұялы телефоннан түрлі «видеоларды» қарап отырады. Тілі енді ғана шығып, былдырлап сөйлеп келе жатқан 2,3,4 жастағы балалар орыс, ағылшын тіліндегі сөздерді айтып жүреді. Біз, ата-аналар, соған мәз боламыз. «Балам орысша сөйлейді, ағылшынша біледі» деп өзге тілде айтқан бір-екі сөзіне қуанып отырамыз ғой. Бірақ, ақиқатында ол балалар сол сөздерін өздері түсінбейді. Олар тек үнемі құлағымен естіп жүргенін ғана жаттап алған. Біз соны шатастырып, одан әрі оларға орысша сөйлейміз. Содан кейін бала не қазақ тілінде анық сөйлей алмай, не орысшасы келіспей қиналып жүреді. Біз баламен құрсағымызда жатқан кезінен бастап, ол өмірге келгеннен кейін ақ сүтімізді беріп отырған уақытта да қазақша сөйлесіп, туған тіліміз – қазақ тілінде әңгіме айтсақ, ол баланың ана тілі де ерте шығатын еді,-деді байыппен түсіндіріп.

Расында, баланың ана тілі ананың ақ сүтімен даритыны сияқты, туған тілінде анық сөйлеп, оны жақсы көруі өзімізге, ата-аналарға, байланысты екені сөзсіз. Бір қуанатынымыз, қазір бесік жырын жырлап, ертегі айтатын аналар көбейіп келе жатыр. Оны да балабақшаға баратын балалардың сөз саптауынан, ертегіні тыңдап, түсіне алатын қабілетінен аңғарып жатады екен ұстаздар.

Әрине, «Қанша тілді білсең, сонша мәдениеттісің, сонша байсың» деген даналық сөз бар. Әрине, құптарға боларлық ой. Бірақ, өзге тілді білемін деп жүргенде өз тілімізден алыстап кетпеуіміз керек. Тәуелсіздіктің негізгі тірегі – ұлттың тілі. Тәңірдің адам баласына жасаған сыйы да — тіл. Ол - қасиетті де қастерлі. Оның бойында өзекті, жанды өзіне тартып тұратын керемет күш бар. Тілде бүкіл тіршілік тұрғандай. Тіл – ұлттың аса игілікті әрі оның өзіне тән ажырамас белгісі. Тілдің тағдыры – баршамыздың қолымызда. Тілін білмейтіндер емес, тілін білгісі келмейтіндер - мәңгүрт. Тілдерді дамыту – елдердің мемлекеттік саясаттың аса маңызды бағыттарының бірі. Сондықтан оның маңызы мен мүмкіндіктерін жан-жақты аша түсуге, жұрттың оған деген сенімін нығайтуға күш салғанымыз дұрыс. Әрбір отбасында, осындай тілге деген жанашырлық болса, «Тама-тама тамшыдан дария болар» дегендей, тіліміздің жағдайы әлдеқайда жоғары деңгейге көтерілер деп ойлаймын.

Еліміз тәуелсіздігін алып, жұртымыз туған тілімен, дінімен, ділімен қайта қауышқан сәттен бастап мемлекеттік тіл – қазақ тіліміздің бұғанасы қатайды. «Ұлттың сақталуына да, жоғалуына да себеп болатын нәрсенің ең қуаттысы – тіл» деген Ахмет Байтұрсыновтың қасиетті қағидасына сүйенсек, тіл – халық қазынасы, ұлттың жаны. Қазақ тілі мемлекеттік тіл болғалы, ол еліміздегі барша ұлт өкіліне ортақ тіл ретінде саналады. Яғни қазақ тіліміз – Қазақстанда тұратын, оны Отаным деп қабылдайтын, өзін елдің патриоты санайтын барша азаматтың тілі.

Біздің қазақ халқының тілі – өте бай, айтылуға орамды, көркем тіл. Тіл ақылдың - өлшемі. Тіл - адамның барлық саналы өмірінің құралы: өнер- білімді, мәдениеттілікті, қоғамның белсенді азаматы болуды ол тіл арқылы үйренеді. Сондықтан біздің ана тіліміз еліміздегі халықтардың барлық іс-әрекетінің, қарым-қатынасының құралы болуы тиіс, оның мәдениетін жоғары сатыға көтеру - әрқайсымыздың борышымыз. Тіл байлығын игеру – ана тілін қадірлейтін, тіл мәдениетінің шыңына қол созатын адамның әрекеті. Ана тілін жақсы білу — әркімнің азаматтық борышы, қоғамда атқаратын қызметінің тірегі.

Жоғарыда айтқандай, қазақ тілінің мәртебесі биік болсын десек, қазірден бастап балаларымызға бесік жырын, ертегі мен аңыз-дастандарды айтып отыруымыз керек. Тілге деген құрмет – халыққа деген құрмет. Демек, әрбір қазақстандық мемлекеттік тілді құрмет тұтып білуі тиіс. Тіл мәртебесі – ел мерейі. Ана тіліміздің мәртебесін үстем етіп, еліміздің мерейін көтерейік. Тілсіз халықтың өмір сүруі мүмкін емес. Әлем таныған ел болу үшін ана тіліміздің жұлдызын жарқыратып көтеруіміз керек. Бойында намыс, жүрегінде туған жеріне деген сүйіспеншілігі зор текті адам мұны өзінің азаматтық парызы санайды.

П.ТӘЖІ

«Теңізшевройл» біріккен қазақ-американ кәсіпорны құрылған 90-жылдардың бел ортасында алғашқы мердігер мекеменің бірі ретінде Теңіз кенішін асхана қызметімен қамтамасыз еткен отандық компанияны басқарған бір ағамыз: «Шетелге барсаң аспаздық қызметті ер адамдар атқарады, содан көріп жергілікті жігіттерімізді осы кәсіпке баулып көріп едім, ештеңе шығара алмадым» деп қынжылғаны бар-ды.

Расында да шет мемлекеттерде, соның ішінде өзіміздің бауырлас Түркия еліне бара қалсаңыз асханалар мен түрлі тамақтандыру орындарында ас пісіріп, тамақ дайындап жатқан ер-азаматтарды көресіз. Өкінішке орай, бұл кәсіптің тұтқасын біздің өңірде көбіне көп әйел адамдар ұстап жүр. Жігіттер жағы «дайын асқа тік қасық» болып, тек тамақ ішіп, аяқ босатуды біледі. Көбінің таңдайтыны жұмысшылық кәсіп.

Әрине, түсінуге болады. Қазақтың менталитетінде қазан ошақтың басы-қасында нәзік жандылар жүруі тиіс. Бірақ біздің өңірде өтіп жататын кейбір садақаларда ет асу, күріш пісіру секілді ас мәзірін ер-азаматтардың әйелден артық әзірлейтінін ескерсек, бұл кәсіптің де жігіттерімізге жат еместігін көруге болады. Ендеше соны кәсіп етіп, неге шетелдіктер секілді аспаздықты жетік меңгеріп кетпеске?! Ал біз сөз еткелі отырған кейіпкеріміз жас та болса, осы саланың білгір маманына айналған азамат. Бір сөзбен айтқанда, жоғарыдағы сөз еткен ағамыздың арманындағы жігіт дерсің.

Иә, расында да аспаздық - бүгінгі нар көтермес нарықтың ауыртпалығы екі өкпеден қысып тұрған заманда сұранысы өте жоғары мамандық. Сондықтан да қос қолына осы кәсіп түрін таңдаған Аяған Ермекұлы өзге жігіттер секілді жұмыссыз қаламын деп қорықпайды. Таудай талабы мен еселі еңбегінің арқасында көркейіп, бүгінде Теңіз кенішіндегі «ЮСС СУППОРТ СЕРВИСЕЗ» компаниясында қоғамдық тамақтандыру бөлімінің басшысы қызметін атқарып жүр.

Аяған Андақұл – егіздің сыңары. Олар 1999 жылдың 19 қарашасында Құлсары қаласындағы қарапайым отбасында дүниеге келген. №9 мектептен негізгі білім алып шыққан соң Сафи Өтебаев атындағы Жылыой мұнай және газ технологиялық колледжіне аспаз мамандығына оқуға түседі. 2015-2018 жылдар аралығында осы оқу ордасында білімін жалғастырып, аспазшылық кәсіптің қыр-сырын меңгерді. Колледжді бітірген жас түлекке өз мамандығы бойынша жұмыс табу да қиынға соқпады. Көп ұзамай алғашқы еңбек жолы Теңіз қалашығындағы «ЮСС СУППОРТ СЕРВИСЕЗ» компаниясында қатардағы аспазшылықтан басталды.

2018 жылдың 21 наурызынан күні бүгінге дейін осы мердігер мекемеде еңбек етіп келе жатқан Аяған осы уақыт аралығында алдыңғы буыннан көп нәрсе үйрене жүріп жеткілікті тәжірибе жинақтады. Өзге кәсіп иелері секілді оның да осы саланы дамытсам деген арманы зор, соған сай алдына қойған мақсаты да айқын.

Әрине, Теңіз кенішінде көптеген шетелдік компаниялар жұмыс жасайды. Олардың барлығы кез келген қызмет түрінің әлемдік стандартқа сай сапалы көрсетілгенін қалайды. Сол секілді жұмысшы-қызметкерлердің күнделікті ауқаттанатын асхана жүйесіне қойылар талап та өте жоғары. Ал осы қызмет түрін жүзеге асыратын «ЮСС СУППОРТ СЕРВИСЕЗ» компаниясы мердігер мекеме ретінде ТШО-ның алдындағы міндеттемесін мінсіз орындап келеді. Мұның артында өз кәсібін әлемдік деңгейде жетік білетін мықты аспазшы мамандар, олардың жұмысын бір жүйеге келтіріп, реттеп отыратын іскер басшы тұрғаны анық. Осы жағынан алғанда Аяған Ермекұлы дүниежүзілік деңгейдегі ерен еңбек иесі деуге тұрарлық.

Құлсары қаласындағы жұмысшы мамандар даярлайтын колледжден алған біліммен осыншама дәрежеге көтерілу, әрине, кез келген жігіттің қолынан келе бермейтіні белгілі. Мұндай арман мен мақсатқа жету тек өз мамандығын құлай сүйген, өз кәсібін жетік меңгерген білімді де білікті жастан шығады. Әйтпесе ол көптің бірі болып, қарапайым аспазшылық қызметті атқарып жүре берер еді. Бірақ талапты жігіт аз уақытта тау қопарды.

2017 жылы колледжде оқып жүргенде-ақ көзге түсіп, Атырау қаласында өткен «World Skills» байқауына қатысып, арнайы сертификатпен марапатталған Аяған Андақұл еңбекке араласқан 2021 жылы компанияның «Үздік қызметкері» атағын жеңіп алды. Сөйтіп қатардағы аспазшы жігіт кейін асхана меңгерушісі қызметіне жоғарылап, көп ұзамай компанияның қоғамдық тамақтандыру бөлімінің басқара бастады. Бүгінде жас та іскер басшы қарауындағы 150 адамды ұтымды ұйымдастырып, Теңіз кенішіндегі жұмысшы-қызметкерлерді сапалы ас мәзірімен қамтамасыз етуге бар күш-жігерін жұмсап келеді.

-Мен мамандық таңдаудан қателескен жоқпын. Өз кәсібімді меңгеріп, осы салада еңбек етіп жүргеніме қуаныштымын. Алға қарай да өзіме жүктелген міндетті мінсіз атқаратын боламын,-дейді Аяған Ермекұлы.

Иә, сөз басында тілге тиек еткен ағамыздың арманын іске асырған жас жігіттің болашақта да әлемдік деңгейдегі мықты маман атанып, өзіне артылған міндетті абыроймен атқара береріне сенім мол. Өйткені ол - адал еңбектің адамы!

Жансая Әбдікәрімова

#еңбеккүні

#еңбекадам

#EnbekEri

#адалеңбек

Соңғы кездері Құлсары қаласындағы орын алып жатқан жағдай барша жылыойлықтарды қатты алаңдатып отыр. Ол - жастар мен жасөспірімдердің топтасып төбелесуі, тұрғындардың түн тыныштығын бұзып, өзге де құқық бұзушылық әрекеттерге баруы. «Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде» деген даналы сөз осындайда айтылған. Өйткені бұл да қоғамның бір дертіне айналып отыр. Сондықтан сол «аурудың» алдын алу мақсатында өткен аптада ауданға облыстық полиция департаменті басшысының бірінші орынбасары Әбдіғани Сейдуалиев келді.

Ол аудандық полиция бөлімінің басшысы Ринат Ықыласовпен бірге Құлсары қаласындағы №16 жалпы орта білім беретін мектебінде және С.Өтебаев атындағы мұнай және газ технологиялық колледжінде болды. Онда жастар мен жасөспірімдер арасындағы құқық бұзушылықтың алдын алу мақсатында ұстаздар қауымы мен ата-аналармен кездесіп, жиналыс өткізді.

Жиында сөз алған департамент бастығының бірінші орынбасары Әбдіғани Тойшыұлы мен бөлім басшысы Ринат Абатұлы ата-аналарға жасөспірімдер арасында құқық бұзушылықтың алдын алу бағытында түсіндірме және ескерту жұмыстарын жүргізді. Әсіресе бала тәрбиесінде отбасылық қадағалау жасаудың өте маңыздылығын тағы бір еске салып, бұл ретте түнгі сағат 23:00- ден кейін оқушыларға көшеде, ойын-сауық орталықтарында жүруге тыйым салынатындығын қатаң ескертті.

Құқық қорғау органының басшылары соңғы кезде қалада орын алған құқық бұзушылық әрекеттердің себеп-салдары мен зардабы жайлы айта отырып, ата-аналарға жасөспірімдердің қатысуымен орын алатын оқыс оқиғалардың алдын алу мақсатында бірлесіп жұмыс жасауға шақырды. Ата-аналарды да көкейде жүрген көп сұрақтар мазалап жүргені анық. Оларға басшы азаматтар нақты жауап беріп, ұсыныс-пікірлерін тыңдады.

Дәл осындай кездесулер Құлсары қаласы мен Жаңа Қаратон кентіндегі бірқатар мектептерде және Т.Байсырымов атындағы гуманитарлықтехникалық колледжде де болып өтті.

Иә, «Баланы – жастан,..» деп ата-бабамыз бекер айтпаған. Егер әр ата-ана өз баласын жасөспірім шағынан қатаң қадағалауға алса, онда тұрғындардың түн тыныштығын бұзған құқық бұзушылық әрекеттер орын алмас па еді?!

Е.БИСЕКЕНҰЛЫ

Жастық шақ! Бұл – адам баласының ересек өмірге көшу кезеңі, экономикалық-қаржылық тәуелсіздікке ұмтылу мен әлеуметтік-саяси мәселелерге қатысуға барынша ынталы дәуірі. Мұндай ынта жеке адам мен қоғам үшін ғана маңызды емес, сол елдің дамуы мен елдегі жастар саясатын қалыптастыруда да өзекті.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев өз қызметіне кіріскелі бері елдегі жас буынға ерекше ден қойды. Қазақстандық жастарды жалпы қоғамдық үдерістерге қосу мақсатында ынталандыру іс-шаралары іске асырылып, олардың өзін-өзі қызмет көрсетуі мен өз армандарын жүзеге асыруы үшін мемлекеттік деңгейде кешенді саясат жасала бастады.

Жастарға арналған игілігі мол бағдарламаның бірі – «Жасыл ел». Бұл жоба 2005 жылдан бері жүзеге асырылуда. Жалынды жастардың көмегімен құрылған бұл бағдарлама 18 жылдан бері жақсы нәтиже көрсетуде. Жалпы бағдарламаның мақсаты – жастардың күшімен елімізді көгалдандыру, елді мекен айналасын жасыл желекке орап, көркейту, сонымен қатар жастардың Отанға, жерге деген махаббатын, патриоттық сезімін ояту. Ең бастысы – олардың бос уақытын еңбекпен, тиімді өткізуге баулу. «Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей» деген қағиданы өскелең ұрпаққа мейлінше ұғындырып, жазғы демалысын босқа өткізбей, жұмыс істеп, қосымша қаржы табуға молынан мүмкіндік те беріп отыр. Бұл бағдарлама біздің ауданда да тиімді жүзеге асырылуда.

Биыл жоба аясында Құлсары қаласымен қатар кент және ауылдық округтер бойынша 190- нан астам жас жұмысқа тартылып, абаттандыру, көгалдандыру жұмыстарын жасады. Олар 3 айдың ішінде әр жұма сайын "trastag", "Таза аймақ, таза қала" тазалық акцияларына белсенді атсалысты. Акция аясында "Қамыскөл" көлі жағалауын қоқыстан тазартты. Сондай-ақ, тамыз айында "Сырлау" акциясы бастау алды. Еріктілер аталмыш шара барысында қаламыздағы 5 және 8-учаскеде орналасқан ескі балалар ойын алаңшаларын қалыпқа келтіру жұмыстарын жүргізіп, "Нұрсая" саябағындағы орындықтарды сырлады.

Одан бөлек, еңбек жасағының мүшелері "Upgrade" акциясы аясында қаламыздағы "Алтын адам" және "Қ.Сыдиықов" ескерткіштерін жуып, тазалады.

Жақында Атырау қаласындағы Нұрмұхан Жантөрин атындағы облыстық филармонияда "Жасыл ел" еңбек жасағының XIX маусымының жабылу салтанаты болып өтті. Дәстүр бойынша онда жылдың қорытындысы шығарылып, үздіктер марапатталды. Мерекелік жиынға облыстық Ішкі саясат басқармасы басшысының орынбасары Сағдат Ажғалиев қатысып, маусым бойы белсенділік танытып, еліміздің көркеюіне үлес қосқан жастарға алғысын білдірді.

Шарада сөз алған Сағдат Ажғалиев "Жасыл ел" жастар еңбек жасағының маңыздылығына тоқталып өтті. - Келешек ұрпаққа экологиялық білім беріп, оларды еңбексүйгіштікке, патриоттыққа, жинақылық пен тазалыққа тәрбиелейтін «Жасыл ел» бағдарламасының өскелең ұрпақ үшін маңызы зор. Осы арқылы қаншама жас бос уақытын тиімді өткізіп, еліне қызмет етуде. Жыл сайын «Жасыл елде» еңбек еткісі келетін жастар санының артуы да көңіл қуантады. Өңірімізде жастарды ілгері дамытуға арналан жобалар да, мүмкіндіктер де аз емес. Тек оны өз керегіне қарай дұрыс пайдалану әрбір жастың құзырындағы жұмыс, - деді ол.

Салтанатты жиында аудандық Жастар ресурстық орталығы "Үздік жоба" номинациясына ие болды. Осы тұста аудандық орталықтың басшысы Әлібек Амандықов:

-Біз үшін еңбек маусымының жабылуы – ең маңызды шаралардың бірі, себебі жабылуда біз жылды қорытындылаймыз. Мұндай құрмет атқарылған жұмысты әділ бағалаумен қатар келесі жылы жаңа міндеттерді сапалы орындауына атсалысуға ынталандырады. Сондай-ақ, уақыт өткен сайын жалпыұлттық бастамаға үн қосып, қолдау білдіруші студенттердің, жалпы жастардың қатары ауданымызда артып келеді. Қай дамыған мемлекетті алып қарасаңыз да, жастардың белсенділігі өте жоғары. Бар шаруа жастардың жұмыла қатысуымен бітетіні белгілі. Сондықтан да еліміздің, қала берді ауданымыздың гүлденіп, одан әрі өркендеп, озық мемлекеттердің қатарынан орын алуында бұл бағдарламаның берері мол,-деді.

Иә, «Арыстандай айбатты, жолбарыстай қайратты, қырандай күшті қанатты» жалындаған жастарға иек артқанның жөні бөлек. Кез келген мемлекеттің қозғаушы әрі белсенді күші жастар екенін осы уақытқа дейін айтудай-ақ айтып келдік. Мемлекет басшысы оныншы бағытты жас ұрпаққа арнағанынан барлығы хабардар. Демек, ел ертеңіне айналған жас буынға көрсетілген қолдау да, жасалған жоба да жоқ емес. Ал жастар күні сондай жарқын істердің бастаушысы деп бағамдаймыз.

Айнұр МЕЙРАМБАЙҚЫЗЫ

Бұл дерт пе, әлде адамның еркінен тыс болатын бір тылсым күштің әсері ме? Егер мұсылманшылық қағидасына сүйенсек, онда өз- өзіне қол жұмсаған жанның жаназасы шығарылмайды, әрі бөлек жерленеді. Бірақ қазіргі таңда Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы өз еркімен о дүниеге аттанған адамдардың көбейіп кетуіне байланысты, оны жан ауруы ретінде қарастырып, пәтуа шығарып, жергілікті имамдарға марқұмның сүйегін шариғат шарттарымен шығаруға рұқсат беріп отыр. Демек, дін иелерінің пайымдауынша, бұл – дерт. Ал қазіргі қоғамымызда болып жатқан құбылыстар не дейді?

ДЕРТ ПЕ, ТЫЛСЫМ КҮШ ПЕ?

Кей жылдарда суицид деректерінің жиілеп кететінін байқап жүрміз. Айталық, әне бір жылдары ауданға қарасты бір алақандай ауылдың ішінде жасөспірімдер арасында асылып қалу дерегі көбейіп кетті. Мектеп оқушылары, қызы бар, ұлы бар-бірінен соң бірі өз еркімен өмірмен қош айтысып жатты. Ата-аналар қорқып, үйіндегі балаларының басқан ізін аңдуға көшті. Ақыры бір қызды құтқарып қалудың сәті түсті. Оның айтуынша, «қара киімді бір кісі қыр соңынан қалмай қойған-мыс». Мұны естіген ауыл тұрғындары жиналып, бір ірі қара малды құрбандыққа шалып, садақа берді.

Әрине, бұған біреу сенер, біреу сенбес, бірақ біздің еркімізден тыс тылсым күштің бар екенін ғылым да жоққа шығара алмайды. Мүмкін бұл діндарлар айтып жүрген «адам кейпіне енетін жын-шайтан» ба? Мұның сырын әзірге ешкім нақты дерекпен түсіндіріп бере алмайды. Әйтсе де, осыған ұқсас жайттардың араға бірнеше жыл салып қайталанып тұратыны жасырын емес.

Тағы бір ауылда кеше ғана мектеп бітірген жас түлек өз-өзіне қол салса, араға аз күн салып, біреудің көздің қарашығындай аялап отырған жалғыз ұлы өз еркімен өмірмен қош айтысты. Көп ұзамай отбасылы жас жігітті дарға асылайын деп тұрған жерінен достары құтқарып қалды. Одан бұл әрекетінің себебін сұрағанда, адам жанын түршіктірер әңгіме айтқан. Автокөлік жүргізіп келе жатқанда осыған дейін қайтыс болған екі бозбала жігіт оның көзіне көрініп, өздерімен бірге «ана жаққа кетуге» шақырған көрінеді. Мұны естіген ауылдастары жағасын ұстады. Жұрт қорқып, тағы да садақа берді.

Жасыратыны жоқ, мұның барлығы жұрттан естіген әңгіме. Бірақ, «жел тұрмаса, шөптің басы қыбырламайды» дегендей, астарында ақиқат жоқ деп айта алмаймыз. Өйткені, жас шыбықтай жайқалып өсіп келе жатқан жастарымызды бірінен соң бірін баудай түсіріп жатқан суицидпен күрес жүргізіп, оның сырын ашу үшін соған себеп болған деректердің қай-қайсысын ескерусіз қалдырмаған жөн. Мәселені әлеуметтік, психологиялық, діни тұрғыдан, жан-жақты қарастырып, қай-қай саланың да мықты мамандарын тарта отырып, бірлесіп шешпесе болмайды. Сонда ғана нәтиже көрінері хақ. Әйтпесе, «ол – дерт» деген қасаң қағиданы ұстанып алып, біржақты қарау түйінді тарқатпасы анық.

МАМАНДАР НЕ ДЕЙДІ?

Бүкіләлемдік денсаулық сақтау ұйымының жұртшылыққа жариялаған жан түршігерлік мәліметінен Қазақстанда жасөспірімдер арасындағы суицид оқиғасының көбейгенін көреміз. Оған балалықпен заң бұзуы, қылмыстық жауапкершілігі алдында үрейленуі, шыдамсыздығы, төзімсіздігі, қорқақтығы, сабақ үлгерімінің төмендігі, қызығушылық деңгейінің нашарлығы, көңіл- күйінің болмауы, тез ашулануы және тәбетінің төмендігі себеп. Ендеше, адам тағдырына келгенде жауапкершілікті тек ұстаздар мен дәрігерлерге, мектеп психологтары, әлеуметтік педагогтарына жүктеп қоймай, «жұмыла көтерген жүк жеңіл» дегендей, бұл мәселеге ата-ана, қоғам болып жұдырықтай жұмылғанымыз жөн.

Елiмiздiң Бас прокуратурасы балалар суицидiне байланысты зерттеу жүргiзiп, оларды өлiмге итермелейтiн факторларды анықтауға тырысқан. Бiрiншi кезекте, мұны баланың әлеуметтiк-психологиялық жағдайының күрделi болуы мен тұрмыс деңгейiнiң төмендiгiмен байланыстырған. Алайда, осы күнi жан қиып жатқан жеткiншектер арасында ауқатты отбасынан шыққан балалар да бар. Жасөспiрiмдер арасындағы суицидтi мамандар өтпелi кезең мен баланың жас ерекшелiгiмен байланыстырады.

Өзіне-өзі қол салу негізгі үш топқа бөлінеді: ашық, демонстративтік және жасырын. Ашық суицидке қашанда жабырқау дағдарыстық жағдай немесе өмірден баз кешу жайлы ой, өмір сүрудің мәні жайлы ойланып, күйзелу жатады. Өйткені, өзін ешкімге керексіз сезінеді. Яғни ашық суицид көбіне жасы егде тартқан адамдар мен жасөспірімдер арасында жиі кездеседі. Мысалы, жасөспірімдерге «қалай өмір сүремін? Мен қандай адам боламын?», яғни болашаққа деген сенімсіздік себеп болса, қарт кісілерді «мен қалай өмір сүрдім, бұл өмірде кім болдым?» деген ой мазалайды екен.

Демонстративтік суицид — өлуге деген ниеті жоқ, жай ғана басқалардың назарын өзіне аудару үшін өз-өзіне қол жұмсау әрекеті. Жасырын суицид — өлуді мәселенің шешімі деп санамайды, одан басқа жол таба алмай қиналатын адамның мінез-құлқының бір түрі.

Жастар арасында еліктеуіш күш те қарқынды әсер етеді. Теледидар, радиохабарлар, интернет арқылы «көшірме» ретінде өз үлгісін табады да, соларға еліктейді. Сонымен бірге, қазір ғаламтор арқылы жасөспірімнің санасын шырмауықша шырмап, түрлі ойынға тартып, өлімге айдап салатын сыртқы күштердің барлығын да ешкім жоққа шығара алмайды. Осыдан бірнеше жыл бұрын бір туысымыздың лицейді үздік бітіріп, еліміздің үлкен бір қаласындағы ең іргелі жоғары оқу орнында білім алып жатқан ұлы өз-өзіне қол жұмсады. Жалғыз баласынан айрылып, қабырғасы қайысқан әке оны интернеттің қауіпті иірімдерінен көріп отыр. Баланың телефонын тексерген құқық қорғау органдары сондай ұйғарымға келген.

ӘЛЕМДІ ТОЛҒАНДЫРҒАН МӘСЕЛЕ

Суицид – қазіргі қазақ қоғамын ғана емес, бүкіл дүниежүзін толғандырып отыр. Әсіресе, жасөспірімдердің өз-өзіне қол жұмсауы – дүниежүзіндегі ең өзекті мәселенің бірі. Оны зерттеп жүрген мамандардың пікірінше, жер жүзінде әрбір 20 секунд сайын бір адам өз еркімен өмірмен қош айтысып жатады екен. Тіпті жылына 1 миллион адам өзін ажалға қиып, шамамен 20 миллион тұрғын өмірмен мәңгілікке қоштасуға әрекет жасайды. Сорақысы сол, олардың 8 мыңы қазақстандықтар екен. Бұл дегеніңіз – республика бойынша сағат сайын бір адам өз еркімен өмірмен қоштасады деген сөз. Бәрінен бұрын бұл дерттің еліміздің ертеңі - жасөспірімдер арасында кең етек жайғаны алаңдатады. Оған «өтпелі» шақта кездесетін қиындықты көтере алмау, айналамен тіл табыса алмау, бала психологиясының толық қалыптаспауы секілді жағдай себеп болады екен.

Әйгілі жасөспірімдер психологі А.Личко кәмелетке толмағандар арасында кездесетін суицидтердің ең жиі кездесетін түрін атады. Олар сүйікті адамын жоғалту, шектен тыс қалжырау жағдайы, өзіндік қадір-қасиетін осал сезіну, алкогольді, гипногенді, психотропты дәрілерді және есірткіні пайдалану нәтижесінде пайда болатын жеке бастың қорғаныш тетігінің бұзылуы, өзін-өзі өлтірген адаммен өзін теңестіру, әртүрлі сылтаулар бойынша туатын қорғаныш, ызалану мен жабырқаудың әр алуан формалары.

Дәрігерлер өзін-өзі қол жұмсауды үш түрге бөледі: бірінші – анық күйзелістік жағдайдан кейін өмірдің мәнін жоғалтып, адам өзін ұзақ уақыт өлімге дайындайды. Екінші – жасырын суицид, адам өзін өлімге арнайы дайындамайды. Тек саналы түрде тәуекелге бел буу, күтпеген өлім.Үшінші – жұрттың көзінше ашық түрде өлімге бет алу. Бір нәрсені дәлелдеу үшін, біреуге ерегісу.

ЭКОЛОГИЯНЫҢ ДА ӘСЕРІ БАР

Америкалық психолог Едвин Шнейдмен суицидтің назар аударатын басты себебінің бірі - адам төзгісіз жан ауруы деп көрсетеді. Ол, шынында да, суицид тәннің емес, жанның ауруы деген. Психологтар суицид жасайтын жанның көпшілігі «Барлық күрделі мәселелерді шешетін тек қана ажал» деген пікірді ұстанатынын дәлелдеген. Ал өзіне-өзі қол жұмсауға ешбір күрделі проблемасы жоқ жандар да барып жатады. Мұндай жағдай көбіне психологиялық тұрғыдан әлсіз адамдарда болады. Олар өмірде кезде скен болмашы қиындыққа бола өлімге жүгінеді екен.

Иә, жан да адам денсаулығының бір бөлігі. Яғни психика. Тәнге әсер еткен нәрсенің барлығы жанға да өз ықпалын тигізеді. Осы жағынан алып қарағанда, біздің облыс бойынша «Суицид деректері Атырау қаласы мен Жылыой ауданында неге көп?» деген сауал туындайды. Рас, мұны көп ретте халық санының көптігімен түсіндіріп жатамыз. Бірақ, мәселенің байыбына барсақ, онда екі өңірдің де экологиялық проблемасы ушығып тұрған жер екенін көруге болады.

Біз денсаулық дегенде, адамның тән саулығына баса мән береміз. Бірақ, психика да сол бөлікке жататынын ескермейміз. Яғни жан да ауырады. Оған дене секілді қоршаған орта да теріс әсер етеді. Орта болғанда адам, қоғаммен бірге, ауаның ластануы, табиғаттың бүлінуі де адамның психологиясына, психикалық саулығына белгілі бір деңгейде өз зардабын тигізетінін байқауға болады. Зауыттардан атмосфераға тасталып жатқан тонна-тонна химиялық лас қалдықтардың құрамы адамның тыныс жолдарын, қан қысымына ғана емес, психикалық ағзасын да бүлдіретінін ескере бермейміз.

Лас ауа, тозған табиғат, бір сөзбен, зиянды қалдықтар радиациясымен уланған қоршаған орта алдында сана-сезімі әлі жетілмеген жасөспірімнің психикасы мүлдем дәрменсіз. Онсыз да «өтпелі кезеңде» өмір сүріп жатқан жағымсыз иіс, сүреңсіз көрініспен уланған баланың санасы одан бетер күйзелгіш, жігерсіз, қиындық алдында дәрменсіздік танытып, суицидке бейім болып шығады. Мұны мамандардың да жоққа шығара алмайтынын құлағымыз шалып қалған.

Сондықтан бұл мәселені экологиялық тұрғыдан да қарастыру қажет деп есептейміз. Бұған сіз не дейсіз, ойлы оқырман?

Ербол ҚОШАҚАНОВ

ФОТОГАЛЕРЕЯ

Біріңғай мемлекеттік байланыс

AqPrint

Байланыс номерi :     +7 702 132 03 32      +77122458521